Met mijn hele hebben en houwen op mijn rug, stevige wandelschoenen aan en een routekaart ga ik tenminste eens per jaar aan de wandel. Samen met mijn man heb ik verschillende pelgrimsroutes gelopen, de Camino naar Santiago (Frankrijk en Spanje); de Fransiscusroute (Italie); St. Paul’s Trail (Turkije); de 88-tempelroute (Japan); de Ökumenische Pilgerweg (Duitsland)  en dichter bij huis de hedendaagse pelgrimsroutes: het Gelukkigerwijspad, the Walk of Wisdom en het Hilligenpad. Pelgrimeren neemt toe aan populariteit, wordt gezegd.

Verfrissen, voeden en opladen na een lange wandeldag

Herman Vuijsje schrijft hierover. In 1989 heeft hij vanuit Santiago gewandeld, en in 2017 keerde hij weer om te constateren dat in minder dan 30 jaar tijd het aantal pelgrims is toegenomen van 6000 naar 300.000 per jaar.

Ik ben dus niet de enige die geniet van het buiten in beweging zijn. Wanneer ik op trage wijze, stappend door het landschap trek, voelt het dat de tijd aan mijn voeten ligt. Luxe krijgt een nieuwe betekenis. Want alles wat overbodig is, laat ik thuis. Mijn rugtas wil ik zo licht mogelijk. Dat maakt dat ik me ook niet druk maak over hoe ik eruit zie. Geen make-up, en de kleding die ik draag is gelijk aan wat alle andere pelgrims dragen. Bevrijd van uiterlijk vertoon wandel ik door stoffig landschap, is de aarde mijn zetel bij pauzes en laat de inspanning gecombineerd met de zon zoutfiguren op mijn kleding verschijnen. Dan is er de luxe van het aankomen bij mijn slaapplek, een douche die alles schoonspoelt en een voedende maaltijd.

In beweging zijn

Lopen. Als die machine wat mijn lichaam is, beweegt, raakt mijn hoofd leger en leger. Er ontstaat daar een rust en ruimte die uitermate verslavend is. Letterlijk verslavend. Mijn hersenen maken door het wandelen meer endorfine en dopamine aan. En van dopamine word je blij.

Erik Scherder en John Ratey stellen dat bewegen de doorbloeding in de hersenen verbetert. Waar John Ratey het over flink sporten heeft, mag je van Erik Scherder ook wat rustiger aandoen. Zelfs kauwen is een vorm van bewegen en stimuleert doorbloeding. Wanneer je niet actief bent, krimpen je hersenen. Je kunt je voorstellen dat deze krimp gelijk opgaat met afname van vaardigheden.

Bewegen is ontwikkelen. Het is namelijk ook zo dat wanneer je beweegt, je door een landschap trekt en daarmee je leefomgeving verrijkt. Zeker als je de tijd neemt om de omgeving in je op te nemen. Hoe langer de wandeltochten die ik maak, hoe meer ik opmerk van mijn omgeving. Ik zie meer en meer details omdat ik meer de tijd en aandacht heb. Die details wijzen me op de schoonheid van dingen. Als je eenmaal weet hoe ingenieus een uurwerk in elkaar zit, ga je het nog meer waarderen. Hoe meer zicht op details, hoe groter de verwondering.

details
Schoonheid in detail

Als ik buiten ben, is de kans ook groter dat ik andere mensen ontmoet. Zou ik thuis blijven zitten en het van de media af laten hangen wat ik hoor over anderen mensen, is dat niet zo goed voor mijn mensbeeld. Dan hoor ik van oorlog en overvallen. Maar zodra ik onderweg ben, zeker als pelgrim, kom ik zoveel toffe mensen tegen! Mensen die me vriendelijk groeten, mensen die een praatje maken en interesse in me tonen en mensen die me iets geven. Als ik buiten kom, ben ik mens onder de mensen. Ik maak contact en dat bevestigt dat ik besta en een waardevol mens ben, net als de ander.

Onderweg zijn

Pelgrimeren is ook onderweg zijn. Het eindpunt is niet het doel, maar de reis ernaartoe. Dat is een bekende uitspraak, maar wat betekent dit nu concreet? Een voorbeeld.

De mens heeft van nature een neiging om zichzelf te willen ontwikkelen, om vooruit te komen. Je ziet dat sterk bij jonge kinderen: het plezier dat een kind heeft als het kan lopen. Hij vergroot letterlijk zijn wereld omdat hij lopend veel verder kan komen dan kruipend. Het is niet zo dat een baby eerder gaat lopen als hem een grote prijs (het doel) voorgehouden wordt. Gemiddeld lopen kinderen zo rond hun eerste levensjaar. Dat heeft alles met timing te maken. Een kind kán simpelweg niet na drie maanden lopen, omdat zijn zenuwstelsel nog niet voldoende gerijpt is. Dus er moet eerst iets anders gebeuren voordat het kind zijn doel, lopen, kan behalen. Oftewel: de ontwikkeling ernaartoe is zeer belangrijk.

In termen van de pelgrim: als je weet dat de route die je gaat bewandelen 800km lang is, weet je ook dat je dit niet in één dag kunt wandelen. Daar doe je misschien 30 dagen over. Het gaat er niet om dat je je best gaat doen dat je in 25 dagen je doel bereikt (denk aan de timing), maar dat je geniet van die 30 dagen onderweg naar je doel. Je doel wordt zo ook minder belangrijk. Er hangt minder vanaf en helpt je om meer in de tegenwoordige tijd en met meer aandacht te leven. En dát levert een heleboel extra’s op.

de extra's
Er is veel geschreven over aandachtig leven. De Engelse term is mindful leven. Het idee hiervan is dat je de volle aandacht hebt bij de dingen die je doet.

Thich Nhat Hanh, boeddhistische monnik, wordt gezien als leermeester van mindful leven en heeft een gemeenschap in Frankrijk opgericht waar monniken training krijgen in aandachtig leven. Over wandelmeditatie zegt Thich Nhat Hanh in zijn boekje “Lopen” (p.55): “Lopen zorgt ervoor dat geest en lichaam bij elkaar komen. Alleen wanneer lichaam en geest verenigd zijn, zijn we werkelijk in het hier en nu. Wanneer we lopen, komen we thuis bij onszelf.” Wat je feitelijk doet met wandelmeditatie is je aandacht richten op je voetstappen en je ademhaling. Dat zorgt ervoor dat al je aandacht in deze handeling ligt en niet dwaalt naar iets anders (zoals zorgen). Dan kun je genieten van het wandelen zelf. Dit geldt naast wandelen voor álle dagelijkse handelingen.

Jon Kabat-Zinn heeft een stress-behandelmethode ontwikkeld gebaseerd op het mindful-gedachtegoed van Thich Nhat Hanh. Deze en andere mindfulness gebaseerde therapieën worden door UvA minds aangeboden. UvA minds heeft een studie gedaan naar de effectiviteit van mindfulness. Een aantal positieve effecten op een rijtje: Het zou stress, piekeren, depressieve klachten en angst verminderen en empathie en zelfcompassie vergroten. Mensen zeggen beter te slapen, meer te accepteren en minder niet-helpende gedachten te hebben. Ook bij kinderen met externaliserend gedrag heeft mindfulness een positief effect. ADHD-klachten nemen af. De kinderen kunnen zich beter concentreren, hebben meer zelfcontrole, trekken zich minder terug en houden meer rekening met anderen. Het zelfvertrouwen en blijdschap neemt toe en conflicten nemen af. Dit is een kleine opsomming in het lange rijtje van in deze review samengevoegde onderzoeken.